Do's en don'ts van het offroad rijden

Offroad rijden is populairder dan ooit. Maar de onverharde weggetjes waarop je legaal kan rijden, liggen niet voor het grijpen – zeker niet in België. Toch is er veel mogelijk voor wie de wet goed kent én de nodige discipline uitoefent. We zoeken samen met Sofie Lenaerts uit hoe en waar je legaal offroad kan rijden in België.

In het juninummer van Motoren & Toerisme kon je al lezen hoe Sofie Lenaerts, eerste inspecteur bij de Federale Wegpolitie, ons al een eind op weg hielp. Nu gaan we nog wat dieper op de materie in, waarbij Sofie en andere experts ons van de nodige info voorzien.

1. Wat is de norm voor een toegankelijke offroadweg?

Openbare wegen zijn per definitie bedoeld om je op voort te bewegen. Met andere woorden: wat niet als openbare weg is gedefinieerd, is verboden terrein. Op de openbare weg is de wegcode voor elke weggebruiker, ongeacht onder welke vorm, van toepassing. Alleen: nergens wordt bepaald wat een openbare weg precies is. Volgens rechtspraak van het Hof van Cassatie moet een openbare weg toegankelijk zijn voor alle verkeer te land, ongeacht de ondergrond of breedte van de weg en ongeacht de specifieke benaming (gemeenteweg, trage weg, …). Concreet betekent dit dat je als motorrijder een weg mag gebruiken zolang er geen specifiek verbodsbord staat dat de toegang verbiedt. Zelfs voetwegen zijn in die zin toegankelijk voor gemotoriseerd verkeer. Dat opent zeker mogelijkheden voor offroadrijders, al staat de deur daarom nog niet volledig wagenwijd open. In veel gevallen zal je een beroep moeten doen op je gezond verstand.

2. Hoe herken je de beperkingen – en waar moet je verder rekening mee houden?

Essentieel is dat de wegbeheerder de juiste verbodsborden plaatst op openbare wegen. Staat er geen verbodsbord, dan is de weg in principe toegankelijk. Dat geldt ook voor private wegen. Een bord ‘privaat’ op zich is in principe niet rechtsgeldig, een bord ‘verboden toegang’ is dat wel. Zie je geen geldig verbodsbord, dan mag je in principe een private weg gebruiken, al zal je als motorrijder hiervoor je gezond verstand moeten gebruiken. Gemeentes kunnen ook een reglement opmaken dat de toegang regelt. Om de toegang te beperken moet er, alweer, een geldig verbodsbord aanwezig zijn. Of omgekeerd: moet er een bord aanwezig zijn dat aangeeft welke specifieke weggebruikers wél toegelaten zijn. Tot slot een gevoelsmatige beperking die niet in cijfers kan worden uitgedrukt: op alle zogenaamd toegankelijke wegen moet je veilig kunnen kruisen met kwetsbare weggebruikers (voetgangers, fietsers, ruiters). Zoniet moet je deze smalle wegen vermijden en zijn ze bijgevolg ook verboden terrein voor een gemotoriseerd voertuig. Wat geldt als ‘te smal’ wordt ergens nergens cijfermatig gedefinieerd. Opnieuw is het een kwestie van zelf een inschatting maken, met voorzichtigheid als leidraad.

En de navigatietools dan? Daar kunnen we kort over zijn. De huidige navigatietools zijn allerminst betrouwbaar als het gaat om het correct aangeven van legale offroadweggetjes. In veel gevallen zullen ze geen rekening houden met geldende wettelijke bepalingen of toegankelijkheidsregels en ten onrechte aangeven dat een weg toegankelijk is. Een 'go' van je gps vormt dus allerminst een garantie dat je geen overtreding begaat.

3. Het Natuurdecreet, jaagpaden en lokale regels

Dan is er ook nog het Natuurdecreet. In Vlaanderen is ongeveer elf procent van de totale oppervlakte erkend natuurgebied. In Wallonië is dat drieëndertig procent, een derde dus. Het Natuurdecreet stelt uitdrukkelijk dat alle bossen verboden terrein zijn. Om hier meer over te weten te komen contacteerden we Toon Luypaert, beleidsmedewerker Beleving in het Team Beleidsintegratie & Beleving van het Agentschap Natuur en Bos. Hij bevestigt dat geen enkele vorm van gemotoriseerd verkeer is toegelaten in een bos – behalve van de eigen diensten. Dat verbod strekt zich ook uit tot de kaalvlakten die tot het bos behoren (bijvoorbeeld plekken waar de bomen werden gekapt) en de niet-beboste oppervlakten voor behoud van het bos (brandwegen en boswegen): ook die zijn verboden terrein voor gemotoriseerde weggebruikers. Toon wijst ons erop dat er behalve Natuur en Bos en Natuurpunt nog andere beheerders zijn van natuurgebieden. Natuurverenigingen, private eigenaars en lokale besturen kunnen ook als beheerder optreden en specifieke toegankelijkheidsregels opstellen.

 Als je je niet hebt voorbereid (bijvoorbeeld via Geopunt, zie hieronder), is het belangrijk dat je goed let op de aanduidingen die je onderweg tegenkomt. De toegangswegen tot natuurgebieden zijn bijna altijd met slagbomen afgesloten. Daarnaast zal Natuur en Bos, of een andere beheerder, aanduidingen plaatsen om deze zones af te bakenen. Het gaat meestal om specifieke verbodsborden of fysieke hindernissen zoals paaltjes, beugels enz. In de praktijk vind je verbodsborden bijna uitsluitend op toegangswegen, want het is onmogelijk om een heel gebied met borden af te bakenen. Ook hier moet je zelf je gezond verstand gebruiken: zie je een weg die langs twee kanten door bos omgeven is? Dan moet er een alarmbelletje gaan rinkelen. Beperk je dus tot de gewone toegangswegen om uit te maken of je al dan niet een gebied mag inrijden.

Naast de opgenoemde wegen zijn er ook de jaagpaden langs waterwegen, beheerd door De Vlaamse Waterweg. Die zijn eveneens verboden terrein.

Wie ondanks verbodstekens en regelgeving toch het bos of een jaagpad induikt, neemt grote risico's. Boswachters en natuurinspecteurs kunnen boetes uitschrijven en overgaan tot inbeslagname van je voertuig. Dat kan uiteindelijk zelfs leiden tot verbeurdverklaring, al is dat oordeel altijd aan de rechtbank. Ook eventuele herstelwerkzaamheden komen ten laste van de veroorzaker van de schade. Je bent gewaarschuwd!

4. Welke online gidsen kunnen je helpen?

Sinds kort zijn alle regelgevingen voor Vlaanderen ondergebracht in één centrale databank: Geopunt. Via de website van Geopunt kan je in de lagen 'mobiliteit/wegennet' opvragen met welk soort weg je te maken hebt. Je opent een kaartlaag (bijvoorbeeld 'wegennet') en duidt met een pijl op de kaart de route aan die je van plan bent te rijden. Je krijgt onmiddellijk een melding welk soort verkeer toegelaten is. Mogelijk gaat RouteYou in de toekomst deze datagegevens aan hun programma koppelen, zodat je bij het uitzetten van een route onmiddellijk te zien krijgt wat wel en niet kan. Zover is het echter nog niet.

Een tweede officiële gids die je kan gebruiken is de Atlas der Buurtwegen, een inventarisatie van openbare wegen en private wegen met een openbare erfdienstbaarheid. Via de website www.tragewegen.be kan je de overzichtskaart opvragen van alle trage wegen in Vlaanderen (nog niet volledig geactualiseerd) waar de Atlas der Buurtwegen in is geïntegreerd. Zoals we eerder al zagen, is de benaming van een weg niet relevant voor de toegankelijkheid. Zonder specifieke verbodsaanduiding is een trage weg dus ook toegankelijk voor gemotoriseerd verkeer. Als hij maar breed genoeg is om zwakke weggebruikers niet te hinderen.

5. Wat zijn de verschillen tussen Vlaanderen en Wallonië?

In Wallonië moet je ook rekening houden met het jachtdecreet. Daar heb je rode en gele borden die aanduiden dat de toegang verboden is, of dat er mogelijk een jacht bezig is waar je rekening mee moet houden. Daarnaast geldt er de Code Forestier Wallon: routes moeten expliciet aangeduid zijn als openbaar toegankelijk voor gemotoriseerd verkeer. Wegen of paden die als Chemin of Sentier geklasseerd staan in Waalse bossen, zijn strikt verboden voor motorvoertuigen. Enkel de overheid kan een tijdelijke toegang verlenen via officiële bewegwijzering met vermelding van datum en toelatingsnummer. Verder geven borden aan of een verharde of onverharde route toegankelijk is voor gemotoriseerd verkeer. Verder geldt nog een verbod voor gemotoriseerd verkeer op zondagen, feestdagen en woensdagnamiddagen. Tot slot is er nog het RAVeL-netwerk: een netwerk van trage wegen bestemd voor wandelaars, fietsers en ruiters. Deze routes herken je aan de blauw-witte bordjes met de letters R, A en V. Ook daar is gemotoriseerd verkeer verboden.

Voor Wallonië bestaat er geen algemene overzichtskaart die legale offroadwegen aangeeft. Je kunt beroep doen op het Geoportail Wallonie, waar je via kaartlagen kunt opzoeken of een weg een openbaar karakter heeft. Je activeert de juiste kaartlaag door in de catalogus de laag 'Atlas des voiries vicinales' (Atlas der Buurtwegen) te activeren. Vervolgens analyseer je de uitgekozen weg of route. Wegen die in deze historische en wettelijk bindende atlas zijn opgenomen als Chemin (buurtweg), zijn in principe openbare wegen. Het is een hulpmiddel, maar eigenlijk laat de Code Forestier zo goed als geen ruimte om met je motor vrijelijk de bossen in te duiken. Wel zijn er de roadbooks die clubs zoals de Fédération Belge 4x4 uitgeven, waarmee je legaal offroad aan de slag kunt.

6. Hoera. We hebben ons traject! Waar moeten we nog extra rekening mee houden?

Offroad rijden is enkel toegelaten op openbare wegen, waar je dus sowieso rekening moet houden met andere weggebruikers – van wandelaars en fietsers tot landbouwverkeer en ruiters. Een zeer belangrijke bepaling in de wegcode is dat elke weggebruiker zich zo moet gedragen dat hij geen gevaar of hinder veroorzaakt voor andere weggebruikers. Daarnaast zijn de wegen uitsluitend bedoeld voor verplaatsingen. Herhaaldelijk hetzelfde stuk opnieuw rijden, bijvoorbeeld om een hindernis of technische passage te oefenen, is niet toegelaten en kan als overlast beschouwd worden.

Daarnaast is geluid een niet te onderschatten factor bij het offroadrijden. Zelfs op offroadwegen waar gemotoriseerd verkeer is toegelaten, riskeer je vaak op onbegrip te stuiten van 'zachte weggebruikers' zoals wandelaars en fietsers. Die vinden het geluid van een motor ‘zonevreemd’ en associëren dat vaak met ‘niet toegelaten’. Draai het gas dus niet onnodig hard open uit respect voor de omringende natuur en andere weggebruikers.

7. Wat bij een ongeval?

Wat zijn de gevolgen als je – al dan niet bewust – over een verboden weg rijdt met je motor en een ongeval krijgt of veroorzaakt? Daarvoor gingen we te rade bij Assuralia, de beroepsvereniging van verzekeringsondernemingen in België. Directeur Communicatie Barbara Van Speybroeck antwoordt kort en bondig: ook als je je op een private weg of op verboden terrein hebt begeven, zal de verzekeringsmaatschappij haar verplichtingen nakomen. Wanneer je op verboden terrein rijdt, bega je een strafrechtelijke overtreding; die heeft echter geen gevolgen vanuit verzekeringsoogpunt. De verzekering zal eventuele slachtoffers vergoeden of schade proberen te verhalen als dat mogelijk is. Tenzij kan aangetoond worden dat het ongeval in wedstrijdomstandigheden plaatsvond en de verzekeraar verhaalrecht kan uitoefenen.

De basisregels voor offroad

• Alle openbare wegen zijn toegankelijk, tenzij een verbodsbord anders aangeeft.
• Houd rekening met bijkomende regelgeving, zoals het Natuurdecreet, jaagpaden en gemeentelijke reglementen.
• Gebruik de weg voor een verplaatsing, rij niet veelvuldig heen en weer over hetzelfde traject.
• Navigatietools zijn niet feilloos. De officiële referentie voor openbare wegen blijft de Atlas der Buurtwegen.
• Respecteer andere weggebruikers en vermijd elke vorm van hinder of overlast.

Tekst: Patrick De Smet

Foto's: Sofie Lenaerts / Archief