De kunst van het filefilteren: twintig tips voor motorpendelaars

Vandaag gaat de Week van de Mobiliteit van start. En omdat de motorfiets volgens ons het ultieme mobiliteitsmiddel is, brengen we de komende week enkele artikels specifiek voor woon-werkrijders. Want pendelen met de motor is meer dan tussen twee files door laveren. Het is een dagelijkse oefening in kijken, anticiperen en jezelf beheersen. Pieter Pacques, naast fotograaf ook doorwinterd motorpendelaar, zet in dit artikel twintig adviezen op een rij.

De wekker gaat. Koffie binnen. Tanden gepoetst. Werkkledij of motorpak aan. Helm op. En terwijl je buur zijn auto staat warm te draaien, schuif jij met de motor tussen de eerste stilstaande auto’s door. Welkom in de wondere wereld van het motorpendelen. Voor sommigen is het een rationele keuze. Minder file, minder parkeerproblemen, vermoedelijk wat tijdwinst of een stabiele aankomsttijd. Voor anderen is het gewoon de beste manier om twee keer per dag te ontsnappen aan de dagelijkse sleur.

Maar wie elke dag met de motor naar het werk rijdt, weet ook dat een pendelrit iets anders is dan een zondagse toeristische rit. Je rijdt dezelfde wegen. Dezelfde kruispunten. Dezelfde files. Honderden keren per jaar. En precies daarin schuilt het gevaar.

Advies 1: leer de verkeersregels

Eerst even de saaie maar noodzakelijke kost. Want neen, motorrijders hebben geen algemene vrijgeleide om zich tussen alle auto's te wurmen. Tot 1 juni 2027 blijft de huidige Belgische verkeerswet van kracht. Daarna treedt de nieuwe Code van de openbare weg in werking. Die nieuwe regelgeving behoudt voor het filefilteren de bekende basisregels: maximaal 50 km/u en maximaal 20 km/u sneller dan het verkeer dat je voorbijrijdt.

Op auto(snel)wegen dient het filefilteren volgens de huidige federale regeling te gebeuren tussen de twee meest links gelegen rijstroken. De nieuwe Code van de openbare weg blijft dat principe eveneens hanteren. Onthou vooral één ding: filteren is geen wedstrijd.

Staat de file aan 10 km/u te pruttelen, dan is 30 km/u theoretisch nog binnen het snelheidsverschil. Maar dat betekent niet dat 30 km/u automatisch een goede, veilige snelheid is. Zie je weinig, is de ruimte krap, regent het of bewegen de auto's onvoorspelbaar? Verlaag dan je snelheid. En die mooie witte lijnen? Ook daar geldt: een volle witte lijn is niet plots een suggestie omdat je toevallig op een motorfiets zit. De wegmarkeringen blijven hun betekenis behouden. De wet geeft je dus de vrijheid om tussen de file door te rijden, maar de verkeerssituatie bepaalt hoeveel van die vrijheid je op dat moment gebruikt.

Advies 2: gedraag je alsof je onzichtbaar bent

Dat klinkt misschien pessimistisch, maar het is een bijzonder bruikbare veiligheidsfilosofie. De automobilist die plots op je rijvak komt, doet dat quasi nooit omdat hij/zij jou bewust negeert. Meestal heeft hij/zij je echt niet gezien. Misschien zat je net in een dode hoek? Misschien keek de chauffeur wel, maar registreerde zijn/haar brein jouw ranke motorfiets niet? Maak jezelf dus altijd goed zichtbaar, maar reken er nooit op dat ze je ook effectief hebben gezien.

Een eenvoudige vuistregel helpt daarbij: zie jij de bestuurder niet in zijn/haar spiegel, dan is de kans groot dat hij/zij jou ook niet ziet. Hetzelfde geldt voor grotere voertuigen: naast een bestelwagen, bus of vrachtwagen blijven hangen is vragen om problemen. Je kunt onmogelijk voorspellen wat zo’n bestuurder ziet en wat niet. En eigenlijk is het nog eenvoudiger: hoe langer je naast een auto blijft rijden, hoe langer je jezelf blootstelt aan iets wat de bestuurder kan doen. Een goede filosofie is: voorbij rijden, ruimte zoeken, verder rijden.

Advies 3: word een beetje helderziend

Wie goed wil filteren, moet een beetje helderziend worden. Je kijkt niet alleen naar de auto die je op dat moment passeert. Je kijkt twee, drie of zelfs vier voertuigen verder. Een voorwiel dat licht naar links draait. Een bestuurder die zijn hoofd draait. Een hand die plots naar een andere positie op het stuur verhuist. Een auto die iets dichter tegen de lijn gaat rijden… het zijn allemaal kleine maar belangrijke signalen. Ook de richtingaanwijzers checken is uiteraard nuttig. Maar wie uitsluitend vertrouwt op dat knipperende oranje lampje van de andere weggebruiker, legt zijn lot wel erg gewillig in handen van een onbekende.

Leer daarom de andere tekens lezen. Wielen vertellen vaak meer dan richtingaanwijzers. Ook een draaiend hoofd vertelt veel: een automobilist die plots heel nadrukkelijk naar een gat in de file kijkt, is misschien al bezig zijn volgende manoeuvre voor te bereiden. Leer andere weggebruikers inschatten, leer hun gedachten lezen, leer kijken en doe vooral veel ervaring op.

Advies 4: spring niet zomaar in elk gat 

Dit is misschien wel een van de belangrijkste filefilterregels. Tussen twee auto's ontstaat een mooie ruimte. Jij ziet ze. De bestuurder van de achterste auto ziet ze waarschijnlijk ook. En waar jij denkt ‘mooi, daar kan ik zo meteen door’, denkt de automobilist vermoedelijk aan zijn rijstrookstrategie. Soms zonder richtingaanwijzer, zonder waarschuwing, soms zelfs zonder veel nadenken. Mensen hebben nu eenmaal moeite om hun impulsen onder controle te houden. Dus wanneer je een gat in de file ziet: word extra alert, niet extra enthousiast.

Advies 5: voeg terug in wanneer de file begint op te lossen

Hoe sneller de file beweegt, hoe minder jij nog te winnen hebt. De verleiding is groot om het tempo op te voeren zodra de file begint te rollen. Maar vanaf een bepaalde snelheid wordt het voordeel van filteren steeds kleiner, terwijl het risico steeds groter wordt.

De Belgische regels trekken duidelijke grenzen: maximaal 50 km/u en maximaal 20 km/u verschil met het verkeer dat je voorbijrijdt. De federale politie herhaalde die principes ook expliciet in haar recente verkeersveiligheidscommunicatie. Een ervaren pendelaar weet ondertussen dat een wettelijke maximumsnelheid geen aanbevolen kruissnelheid is. Wanneer het verkeer weer vlot genoeg rijdt, is het soms gewoon tijd om terug in te voegen.

Advies 6: wees zichtbaar, maar overdrijf niet

Goede verlichting en zichtbare kledij zijn een must. Een opvallende motor kan zeker nog bijdragen aan je zichtbaarheid, maar meer is niet altijd beter. Sommige motoren lijken tegenwoordig wel lichtreclame, uitgerust met zoveel extra verlichting dat ze zichtbaar zijn vanuit een baan om de aarde. Handig, tot je als tegenligger of automobilist recht in een verzameling verblindende spots kijkt, en vervolgens niet meer kan inschatten waar die naderende motorfiets zich precies bevindt, of met welk snelheid aangereden komt. Zichtbaarheid is belangrijk, maar anderen verblinden heeft een averechts effect.

De beste zichtbaarheid blijft bovendien een combinatie van verlichting, positie, beweging en anticipatie. Je moet niet alleen gezien kunnen worden. De andere weggebruiker moet ook kunnen inschatten waar je bent en wat je gaat doen.

Advies 7: in een vreemde stad kan een local je beste gids zijn

Grootsteden hebben hun eigen verkeerscultuur. Brussel, Antwerpen, Parijs, Londen, Barcelona ... elke stad heeft een soort ongeschreven verkeerscode. En wie daar woont, kent die vaak beter dan iemand die er één keer per dag passeert. Mijn favoriete methode? Zoek een ervaren local op een maxiscooter of motor en volg hem/haar gewoon. Maar kies verstandig. Volg geen rijder die met gevaar voor eigen leven en drie hartaanvallen per kruispunt door de stad knalt. Wel diegene die zichtbaar ontspannen, voorspelbaar en efficiënt rijdt. Volg de local, maar kopieer niet blind zijn risico's. En uiteraard: rijd op je eigen tempo en hou rekening met de snelheidslimieten.

Advies 8: ken de valstrikken van elk seizoen

Een pendelaar die het hele jaar door rijdt, krijgt ze allemaal voorgeschoteld. In de winter zijn wegmarkeringen, zout en pekel beruchte vijanden. De motor mag dan gerust wat vaker een wasbeurt krijgen. Vooral ketting, remmen en andere kwetsbare onderdelen moeten wat extra aandacht krijgen. Vergeet vooral de mythe van de snel opwarmende banden: op een koude winterochtend worden je banden niet plots magisch warm omdat je een paar kilometer gereden hebt. Take it easy!

IJzel en sneeuw zijn trouwens uitstekende voorbeelden van omstandigheden waarin het hele verhaal van 'ik ken mijn motor goed' plots weinig meer betekent. Ook sloten kunnen in de winter voor verrassingen zorgen. Een klein busje slotspray kan dan meer waard zijn dan een uitgebreide collectie noodgereedschap.

In de zomer verschuift het probleem. Bitumenstroken kunnen zacht worden. Na een lange droge periode kan de eerste regen een bijzonder gladde cocktail op de weg leggen. En niet te vergeten: hoge temperaturen lijken ook het humeur van sommige weggebruikers te beïnvloeden. En dan is er de airco-dip. Acht uur lang zit je op kantoor bij een aangename twintig-en-een-beetje graden. Vervolgens wandel je naar buiten, trekt een volledig motorpak aan en stapt op een parking waar het beton ondertussen ongeveer de temperatuur van een pizzasteen heeft bereikt. Drink voldoende vóór je vertrekt, wacht niet tot je al dorst hebt.

Advies 9: stem je kledij af op de motorrit, niet op je kantoordag

Een goed motorpak is niet noodzakelijk een pak waarin je ook acht uur lang aan je bureau wilt zitten. Daarom zijn er grofweg twee strategieën: je motoruitrusting over je werkkledij aantrekken, of je op het werk omkleden. Beide werken. Wie dagelijks pendelt, ontdekt snel wat praktisch is en wat vooral mooi klinkt in theorie.

En dan komt het laagjesverhaal. Mijn ervaring? Verwarmde kledij werkt beter dan een willekeurige stapel truien. Verwarmde handschoenen zijn in de winter een godsgeschenk. Een verwarmde ondervest doet hetzelfde voor je bovenlichaam. Wanneer het echt koud wordt, kunnen ook verwarmde sokken het verschil maken. Een donzen ondervest is een uitstekende tweede keuze. Een willekeurige verzameling lagen waardoor je onderweg langzaam in een menselijke lasagne verandert, komt op de derde plaats.

Advies 10: behandel je vizier alsof het een essentieel onderdeel van je motor is

Een beslagen vizier is niet gewoon vervelend, het belemmerd je zicht. Een goede Pinlock is daarom een van de nuttigste uitvindingen voor pendelaars. Maar ook een Pinlock heeft zijn grenzen. Laat je helm bij grote temperatuurverschillen altijd even acclimatiseren. In de winter kan het helpen om het vizier bij vertrek een tijdje op een kiertje te laten staan. En hou vooral het hele systeem schoon.

De buitenkant van het vizier moet water goed afvoeren. Een goede hydrofobe behandeling kan daarbij helpen. Want als er tientallen kleine druppeltjes op je vizier blijven hangen, heeft je perfect werkende Pinlock aan de binnenkant ook niet zoveel zin meer. Behandel de binnenkant van je vizier altijd super voorzichtig. Een Pinlock is geen keukenraam dat je met een spons en een halve emmer allesreiniger behandelt.

Advies 11: kies koffers die aansluiten bij je rijstijl

Een rugzak lijkt praktisch, tot je er een uur mee rijdt. Gewicht op je rug is niet ideaal voor rijcomfort en kan bij een valpartij bovendien een extra probleem zijn. Daarom gaat mijn voorkeur uit naar koffers.

Zijkoffers hebben voor mij een bijkomend voordeel: ze kunnen naast je kleding en schoenen ook een laptoprugzak en lunchpakket slikken. Mijn aluminium koffers zie ik ook graag als een soort beschermende carrosserie rond de motor. Er is wel een nadeel natuurlijk. Ze maken je motor breder. En wanneer je tussen files filtert, tellen centimeters plots als meters. De pendelaar met zijkoffers leert dus vrij snel dat niet elke opening in de file ook daadwerkelijk een opening voor zijn motor is. Dan toch maar de topkoffer?

Advies 12: bouw een kleine kantoorkit

Je hoeft geen halve badkamer mee te nemen. Maar een reserve-T-shirt, een paar sokken, deodorant, een kam en wat gel kunnen het verschil maken tussen “ik ben met de motor gekomen” en “ik heb blijkbaar een sportwedstrijd verloren”. Wie dagelijks pendelt, leert vanzelf wat hij op kantoor nodig heeft. En vooral wat hij één keer vergeten is en daarna nooit meer zal vergeten.

Advies 13: pas je mindset aan van zodra je helm op gaat

De rit naar huis is geen verlengstuk van je werkdag. Of toch niet noodzakelijk. Je hebt misschien een rotdag achter de rug. Een deadline gemist. Een vergadering gehad waar niemand naar elkaar luisterde. Een collega die je geduld op de proef heeft gesteld. Een file die al begon voordat je überhaupt de parking hebt verlaten. Maar zodra je je helm vastklikt, moet je in een andere modus schakelen.

Want stress op het werk kan zich bijzonder gemakkelijk vertalen naar een iets kortere volgafstand, een iets hogere snelheid of een iets minder geduldige reactie op een automobilist die volgens jou weer eens “niet kan rijden”. De motor kan therapie zijn. Maar hij kan ook een versterker van je stress worden. Aan jou om te kiezen welke van de twee je wenst.

Advies 14: heb een beetje medelijden met de automobilist

Ja, echt. Die mens in die auto probeert waarschijnlijk ook gewoon thuis te raken. Misschien staat hij al een uur in de file. Misschien heeft hij kinderen op de achterbank. Misschien is hij doodop. Misschien vindt hij die dagelijkse rit verschrikkelijk en had hij zelf liever met zijn motorfiets gereden, maar dient hij noodgedwongen met vier wielen te pendelen. Niet elke automobilist die iets onhandigs doet, is een vijand. Niet elke automobilist voelt zich comfortabel in een file, wanneer plots een motorrijder op enkele centimeters van zijn spiegel passeert. Dus geef ruimte als het kan.

Niet intimideren. Niet onnodig toeteren. Niet proberen duidelijk te maken hoe slecht hij bezig is. We zijn uiteindelijk allemaal maar mensen die naar huis willen.

Advies 15: behandel andere motorrijders zoals je zelf behandeld wilt worden

Een medemotard die iets trager filtert dan jij? Laat het gaan. Een andere motorrijder die een gaatje iets voorzichtiger inschat? Laat het gaan. Bumperkleven bij een medemotard is een grote no-go. Lichten flitsen om te signaleren dat je door wil? Eén keer kan een waarschuwing zijn, maar daarna is het gewoon wachten. En kijk ook zelf regelmatig in je spiegels. Vooral wanneer je van rijstrook verandert of naar de filterstrook opschuift. Want misschien zit er achter jou een andere motorrijder die net iets sneller rijdt. Jij bent niet de enige motorrijder op de baan.

Advies 16: luid is goed, oorverdovend is iets anders

“Loud pipes save lives.” Misschien. Een motor die goed hoorbaar is, kan zeker helpen om je aanwezigheid duidelijk te maken. Maar er is een verschil tussen hoorbaar luid en veel te luid. Veel moderne standaarduitlaten zijn trouwens nog behoorlijk goed hoorbaar.

Advies 17: bedank iemand, maar maak er geen ceremonie van

Een handje. Een knikje. Een voetje. Allemaal prima. Maar je hoeft de andere pendelaar niet noodzakelijk een kusje te gooien of een dikke knuffel te simuleren. Handen op het stuur amigo’s!

Advies 18: maak van je laatste kilometers een decompressierit

En dan is er misschien wel het mooiste voordeel van motorpendelen. Je kunt je werkdag letterlijk achter je laten. Soms betekent dat een kleine omweg. Soms betekent het dat je een afrit eerder van de autosnelweg gaat. Soms betekent het gewoon dat je de laatste tien kilometer over een leuke secundaire weg rijdt in plaats van nog tien minuten in een rij auto's te staan.

Niet om sneller thuis te zijn, maar om rustiger thuis te komen. De motor kan zo een soort mentale overgangszone worden tussen werk en privé. De eerste kilometers denk je nog aan die vergadering. Daarna aan het verkeer. Dan aan de volgende bocht. En uiteindelijk aan helemaal niets meer. Dat is misschien de beste vorm van pendelen.

Advies 19: wees extra voorzichtig op routes die je vanbuiten kent

Hier zit de grootste valkuil van allemaal. Wie tweehonderd dagen per jaar dezelfde route rijdt, begint de weg uit het hoofd te kennen. En dat is gevaarlijk. Je weet waar het kruispunt komt. Je weet waar de file staat. Je weet waar die verkeerslichten staan. Je weet waar de bestelwagen meestal parkeert.

Je hersenen beginnen de route te automatiseren. En plots ben je niet meer echt aan het kijken, maar je rijdt wel. En dan wordt het gevaarlijk. De pendelaar moet daarom meer dan andere motards bewust proberen om zijn aandacht actief te houden. Nooit wennen aan een verkeersituatie. Nooit denken: ‘hier gebeurt nooit iets’. Want het moment waarop er wél iets gebeurt, is precies het moment waarop je je aandacht nodig is. Dezelfde weg verdient elke dag opnieuw dezelfde concentratie.

Advies 20: pendelen is een kunst, dus wees een kunstenaar

Pendelen met de motor is dus geen wedstrijdje wie het eerst thuis is. Het is ook geen permanente slalom tussen auto's. En al helemaal geen dagelijks examen in lef. Het is een merkwaardige combinatie van techniek, anticipatie, zelfkennis, verkeersinzicht en een flinke dosis wederzijds respect.

Je moet de auto's lezen. De weg lezen. Het weer lezen. Andere motorrijders lezen. En misschien nog het belangrijkste: jezelf lezen. Want op sommige dagen ben je fris en geconcentreerd. Op andere dagen ben je moe, gehaast of geïrriteerd. Op sommige ochtenden ligt de weg er perfect bij. Op andere dagen is het koud, nat en glad. De motor is elke dag dezelfde, maar de verkeerssituatie is elke dag anders - en jij bent dat ook.

Als pendelende motards zijn we met ons allen ambassadeurs voor onze hobby. Wees tolerant, respectvol, vriendelijk, professioneel en totaal ‘in charge’ als het aankomt op het controleren van je impulsen en emoties. Misschien is dat wel de echte kunst van het motorpendelen: niet proberen om elke dag dezelfde rit te rijden, maar ervoor zorgen dat je elke dag opnieuw wakker op de motor stapt. Dan wordt die rit naar het werk geen verloren tijd. En werkt die rit naar huis misschien zelfs een klein beetje therapeutisch.

… tot in de file.

Tekst: Pieter Pacques

Foto's: Archief