Interview: maakt ANC in je motorhelm oordoppen overbodig?

Active noise cancelling, kortweg ANC, is een toepassing die op een actieve manier het omgevingsgeluid gaat reduceren door tegengestelde geluidsgolven uit te sturen. ANC bestaat al langer in koptelefoons en oortjes, maar vindt stilaan ook zijn tot in een nieuwe generatie motorhelmen.

Laten we, voor we overgaan tot het beantwoorden van onze titelvraag, eerst het probleem van gehoorschade bij motorrijders even aankaarten. Als motorrijder zijn we allemaal vertrouwd met de vele geluiden die op ons afkomen eens we onze tweewieler starten en ons op weg begeven. Windgeruis, motorgeluid, turbulentie langs het windscherm en verkeerslawaai, het zijn allemaal geluiden die ons gehoor strelen of net teisteren, afhankelijk van de rijder waaraan je het vraagt. Een overdaad aan geluid kan ons gehoor beschadigen. Dat weten we allemaal, maar toch handelt niet iedereen daar ook naar. Zelf sprong ik ook altijd nonchalant om met gehoorbescherming, en nu moet ik tot mijn scha en schande vaststellen dat ik vandaag aan gehoorschade lijd. Die is wellicht zelfs onomkeerbaar. Ik heb permanente suizen in mijn oor en heb soms moeite met het volgen van gesprekken. Maar wat gebeurt er precies in dat oor waardoor zulke schade ontstaat?

Voor een kleine opfrissing van onze medische kennis over het oor gaan we te rade bij dokter Ann Deklerck, staflid NKO – Hoofd- en halsheelkunde, verbonden aan het Gentse AZ St-Lucas & Volkskliniek en UZ Gent.

M&T: Hoe zit ons oor eigenlijk precies in elkaar?

Dr. Deklerck: “Anatomisch bestaat het oor uit drie delen: het buitenoor (de oorschelp), middenoor en binnenoor. Bij motorrijders ontstaat de schade in het merendeel van de gevallen in het binnenoor, waar een zeer complex allegaartje van processen plaatsvindt. Die processen leiden ertoe dat we geluiden kunnen detecteren en herkennen. Een essentiële rol is daarbij toebedeeld aan de trilhaartjes. Er zitten duizenden van deze haarcellen in ons binnenoor vervat. De drukgolf in het slakkenhuis brengt een membraam in beweging dat die beweging overzet op de trilhaartjes. Er ontstaat op die manier een elektrische stroom die naar de gehoorzenuw wordt getransporteerd. Zodoende wordt een mechanische verwerking van de geluiden omgezet in een elektrische impuls, die door de zenuwbanen van het gehoor kan worden herkend. Maar die trilhaartjes zijn net het kwetsbaarste onderdeel. Als het membraan te krachtig trilt, dan plooien de trilhaartjes in eerste instantie om. Gelukkig is er dan kans dat ze zich weer oprichten, en dat de schade slechts van tijdelijke aard is. Dit staat gekend als ‘temporary threshold shift’ of TTS. In het allerergste geval blijven de trilhaartjes echter wel “platliggen”, en richten ze zich nooit meer op. Dan verdwijnen ze eigenlijk, en in dat geval spreken we van blijvende gehoorschade.”

Wat zijn de alarmsignalen van gehoorschade?

“Het probleem is dat de eerste signalen van gehoorschade niet steeds meteen als gehoorschade worden herkend, omdat ze niet altijd acuut optreden maar vaak van sluimerende aard zijn. De eerste schade ontstaat geleidelijk, en wordt daarom dikwijls genegeerd. Een eerste teken van permanente schade, is dat je het moeilijk krijgt om in een omgeving met veel achtergrondgeluiden of stemmen, ook zelf een gesprek te voeren. Dan kan je de stem die je wilt horen, moeilijk onderscheiden van de achtergrondgeluiden. Een telefoongesprek voeren gaat nog makkelijk, maar veel geluiden tegelijk hebben een negatieve impact op je gehoor. Andere symptomen zijn de tinnitusklachten, de beruchte oorsuizen of tijdelijke druk in het oor. Soms kan deze schade omkeerbaar zijn (bv. met medische behandeling), als de klachten duidelijk plots optreden. Als de last geleidelijk en progressief opkomt, dan gaat het meestal om schade die onomkeerbaar is. Het enige dat je kan doen, is dan maatregelen nemen om verdere schade te voorkomen.”

Waarom is motorrijden specifiek zo gevaarlijk voor het gehoor?

“Je haalde al aan dat je als motorrijder heel veel verschillende geluiden te verwerken krijgt. Die bestaan uit hoge en lage tonen. Eenmaal je het gas opendraait zit je al snel aan een geluidssterkte van 60 tot 70 decibel. Trek dat gas nog wat verder open en de decibels gaan in snel tempo mee naar omhoog. Zonder al te veel moeite kan je 80 tot 90 decibel bereiken. Daar ligt de grens waarop aanbevolen wordt dat je je oren minstens om het uur even rust gunt. De grootste bedreiging komt van de hoge tonen, die in de basis van het slakkenhuis in ons binnenoor worden verwerkt. De lage tonen komen in de top terecht. Maar die hoge tonen gaan het snelst zorgen voor gehoorschade, door hun specifieke werking op de processen in ons oor. Wat zijn die hoge(re) tonen voor motorrijders? Dat is het windgeruis. Dus moet het onze eerste zorg zijn om dat zoveel mogelijk te onderdrukken.”

Is Active Noise Cancelling (ANC) die permanent ingebouwd wordt in een motorhelm dan niet perfect om ons te vrijwaren van gehoorschade?

“Neen! ANC is een zeer mooie techniek om in de eerste plaats monotone achtergrondgeluiden te neutraliseren, maar motorrijden is een heel ander gegeven. In het bad van geluiden dat op ons afkomt zitten verschillende variaties, met verschillende en wisselende frequenties. ANC is niet in staat om die variaties in voldoende mate op te vangen. Het is een actief systeem dat reageert op de gedetecteerde geluidssignalen, maar de grote variatie verwerken en tegenwerken kan ANC niet aan. In die zin moeten we stellen dat het beslist een meerwaarde kan zijn als aanvulling op passieve gehoorbescherming zoals oordoppen, maar zeker geen vervanger. Tegenwoordig worden wel AI-technieken gecombineerd met ANC om die variaties toch beter te kunnen opvangen. Het is alleen maar toe te juichen dat constructeurs van helmen inspanningen leveren om het gehoor beter te beschermen, maar stellen dat ANC afdoende bescherming biedt en oordoppen overbodig maakt is de waarheid geweld aandoen.”

De passieve gehoorbescherming blijft dus belangrijk. Moeten we dan specifieke oordoppen gaan gebruiken?

“Alles is beter dan niets is het devies! Elke oordop van gelijk welke kwaliteit zal een zekere vorm van bescherming bieden. Goedkopere of niet aangepaste middelen, zoals bv. schuimen oordoppen, zullen vaak een oncomfortabel gevoel geven of geluidslekken toelaten. Daarom is het natuurlijk beter om oordoppen op maat te laten maken. Dat kan in een gehoorcentrum, waar men zal zoeken welke filters voor jou de juiste zijn. Je kunt daar dus rekenen op een individuele aanpak. Een pakketje op maat gemaakte oordoppen kost al snel zo’n honderd euro, maar die zullen meteen ook comfortabel aanvoelen en de juiste achtergrondgeluiden wegfilteren, zonder dat meteen alle geluiden verdwijnen.”

Klopt het dat een overmatig gebruik van ANC je net overgevoelig kan maken aan geluid?

“Dat klopt. We leven in een voortdurende drukte, met een constante overvloed aan geluidsimpulsen. Het is vrij normaal dat we door een constant geluidsniveau van 30 tot 40 decibel omrigd worden. Maar wie dat elke dag gaat reduceren tot 0 decibel, met hulpmiddelen zoals ANC, zal inderdaad op termijn overgevoelig worden aan geluid. Want onze hersenen passen zich heel snel aan. Als je voortdurend kunstmatig stilte creëert, zullen je hersenen zelfs lage geluidsniveaus als storend beginnen ervaren. Je als motorrijder tijdelijk tegen geluidsoverlast beschermen, is echter een heel andere zaak. In dat geval gaat het om pure gehoorbescherming.”

Waar vind je een helm met ANC?

Nu we weten hoe ANC werkt en hoe we het moeten gebruiken, is het tijd voor het praktische luik. Waar vind je een motorhelm met active noise cancelling? Momenteel zijn er drie toonaangevende fabrikanten van motorhelmen die ANC integreren in hun producten. Sena, gekend van zijn communicatiesystemen, stopte als eerste de ANC-technologie in de Phantom ANC. Grote concurrent Cardo zit hen echter op de hielen, want ook zij ontwikkelden een helm met ingebouwde ANC: de Cardo Beyond. Zij beweren dat hun ANC sneller reageert op variabele geluiden, en de algemene geluidslast met 8,4 procent reduceert. Tot slot is er helmfabrikant Schuberth, die samenwerkt met Cardo om ANC aan te bieden in hun C5 ANC. Andere constructeurs zoals bijvoorbeeld Shoei en Arai blijven focussen op passieve geluidspreventie. Zij gaan vooral de aerodynamica van de helm verbeteren, en gebruiken kwalitatievere wangkussens en viziersluitingen.

Wat kan je, naast oordoppen en ANC, nog doen om je gehoor te beschermen?

Simpel: kies in de eerste plaats voor een kwalitatieve helm met een aerodynamische vorm, goede afdichting en dikke kussens. Ook is het belangrijk om regelmatig rustpauzes in te lassen. Dat is niet alleen goed om je gehoor even te laten bekomen, maar ook de rest van je lichaam. Vergeet trouwens ook niet dat de vele geluiden die je te verwerken krijgt op de motor je concentratie doen dalen en je stressniveau doen stijgen. Gehoorbescherming is dus niet alleen goed voor je oren, je gaat er in het algemeen ook veiliger door rijden. 

Tot slot: een belangrijke oproep naar jou, als lezer. Gehoorschade bij motorrijders is een onderbelicht probleem en meer sensibilisering kan dat helpen oplossen. Heb je zelf gehoorschade? Praat er dan open over met andere motorrijders, zodat zij niet dezelfde fout begaan. Ook wij, de vakpers, moeten het debat hierover gaande houden. Dan heb je de (helm)fabrikanten, die het thema gehoor maar al te vaak schuwen omdat het niet sexy genoeg is in commerciële communicatie. En last but not least: waarom kunnen motorkledingzaken niet op vaste momenten gaan samenwerken met gehoorcentra? Het zijn verschillende voorbeelden met hetzelfde doel: drempels weghalen en motorrijders stimuleren om zich beter te beschermen tegen gehoorschade. Help jij ook mee?

Tekst: Patrick De Smet